مثانه عصبی یکی از مشکلات شایعی است که زندگی روزمره افراد را به شدت تحت تاثیر قرار میدهد. این بیماری، که در اصطلاح پزشکی به آن مثانه نوروژنیک هم گفته میشود، زمانی رخ میدهد که ارتباط طبیعی بین مغز، نخاع و مثانه دچار اختلال شود. در نتیجه، مثانه یا بیش از حد فعال شده و باعث تکرر ادرار، بیاختیاری یا احساس ناگهانی و شدید به دفع ادرار میشود و یا برعکس، عملکرد تخلیهای آن دچار مشکل شده و ادرار در مثانه باقی میماند.
علت ایجاد مثانه نوروژنیک
در مثانه نوروژنیک، پیام های عصبی که به مثانه میروند یا از آن میآیند به درستی منتقل نمیشوند، همین موضوع باعث بروز مشکلات مختلفی مانند اختلال در ذخیره و تخلیه ادرار میشود. از مهمترین دلایل بروز این مشکل به شرح زیر است:
- آسیب به نخاع مثل شکستگی، تصادف یا بیماری های نخاعی باعث اختلال در کنترل مثانه میشود در واقع این آسیب موجب از دست رفتن کنترل بر روی ادرار میگردد.
- بیماری هایی مثل سکته مغزی، مولتیپل اسکلروزیس، پارکینسون یا تومورهای مغزی به بخش های مغزی که مسئول کنترل مثانه هستند آسیب میرسانند.
- برخی عفونت ها مثل مننژیت یا انسفالیت به سیستم عصبی آسیب رسانده و عملکرد مثانه را تحت تاثیر قرار میدهند.
- بعضی افراد از بدو تولد به مشکلاتی در سیستم عصبی مربوط به مثانه مبتلا میباشند.
- برخی داروها یا درمانها مثل داروهای ضد افسردگی یا شیمی درمانی به طور موقت یا دائمی بر عملکرد اعصاب مثانه تاثیر میگذارند.
نشانه های مثانه عصبی
مثانه عصبی یا نوروژنیک، نوعی اختلال عملکردی در کنترل مثانه است در واقع در این حالت، پیامهای عصبی بین مغز و مثانه بهدرستی منتقل نمیشوند و منجر به بیاختیاری یا احتباس ادرار میگردد. از مهمترین علائم آن به شرح زیر است:
- این حالت زمانی رخ میدهد که فرد نمیتواند ادرار خود را به طور کامل تخلیه کند، که به احساس پر بودن یا ناراحتی در مثانه منجر میشود.
- افراد مبتلا به مثانه عصبی به طور مکرر و در فواصل کوتاه ادرار میکنند، حتی زمانی که مثانه کاملا پر نیست.
- فرد در برخی موارد احساس میکند که باید به سرعت به دستشویی برود، حتی زمانی که مقدار ادرار در مثانه کم است.
- در برخی افراد، مثانه عصبی به ناتوانی در کنترل ادرار منجر میشود که باعث نشت غیرارادی ادرار میشود.
- فرد احساس درد یا فشار در ناحیه پایین شکم یا مثانه خواهد داشت.
- بعضی افراد دچار مشکل در تخلیه کامل مثانه خود میشوند و احساس میکنند که همیشه مثانه آنها پر است، حتی پس از دفع ادرار هم این موضوع بسیار اتفاق میافتد.
- در بعضی موارد، مشکلات عصبی در مثانه به اختلالات جنسی نیز منجر میشوند، زیرا اعصاب کنترل کننده عملکرد جنسی و ادراری به هم مرتبط هستند.
نحوه تشخیص مثانه عصبی
تشخیص مثانه عصبی با ارزیابی علائم و نتایج آزمایشات مختلف انجام میشود. پزشک ابتدا با بررسی علائم و سوالات درباره الگوی ادرار، تاریخچه بیماریهای عصبی یا آسیب های نخاعی، به تشخیص اولیه میپردازد. برای تایید تشخیص، آزمایشاتی مانند سیستومتری برای بررسی فشار مثانه و عملکرد عضلات آن یا سیستوسکوپی برای مشاهده مثانه از داخل انجام میشود.
همچنین، آزمایشات تصویربرداری مانند MRI برای بررسی وضعیت نخاع و اعصاب و آزمایش های ادراری برای رد احتمال عفونت یا مشکلات ساختاری دیگر نیز تجویز میشود. در نهایت، پزشک با توجه به نتایج این آزمایشات و ارزیابی وضعیت عصبی، مثانه عصبی را تشخیص میدهد.
📞 در صورت مشاهده علائم مشکوک، برای تشخیص دقیق و درمان مؤثر، میتوانید به دکتر حامد رجایی بهترین متخصص اورولوژی در تهران مراجعه نمایید برای دریافت نوبت با شماره ۰۹۰۳۳۷۰۹۳۴۰ تماس حاصل نمایید.
روشهای درمان مثانه نوروژنیک
درمان مثانه عصبی به نوع و شدت مشکل عصبی بستگی دارد. هدف اصلی درمان، کنترل علائم، بهبود شرایط و جلوگیری از آسیب به مثانه و دستگاه ادراری است. روشهای درمانی مختلفی برای این وضعیت وجود دارد که شامل درمان های دارویی، جراحی و روش های غیرجراحی میشوند.
داروها
داروهایی مانند آنتیکولینرژیکها برای کاهش فعالیت بیشازحد عضله مثانه و کنترل بیاختیاری ادرار تجویز میشوند اما اگر احتباس ادراری وجود داشته باشد داروهایی برای افزایش انقباض عضله مثانه استفاده شود اما توجه داشته باشید که درمان دارویی معمولاً اولین گزینه در کنار تغییر سبک زندگی است.
تمرینات تقویتی مثانه
در موارد خفیف، آموزش مثانه از طریق تنظیم برنامه زمانی برای تخلیه ادرار (مثلاً هر ۲ تا ۳ ساعت) به کاهش بیاختیاری کمک میکند. این روش به بدن کمک میکند تا الگوی تخلیه مثانه را بازآموزی کند. گاهی همراه با تمرینات عضلات کف لگن (مانند تمرین کگل) انجام میشود. این تمرینات به تقویت کنترل ادرار کمک زیادی میکنند و معمولاً در کنار سایر درمانها توصیه میشوند.
روشهای جراحی
در موارد شدید یا مقاوم به درمان نیاز به جراحیهایی مانند اتساع مثانه (افزایش ظرفیت مثانه با بافت روده) یا نصب اسفنکتر ادراری مصنوعی خواهد بود و حتی برخی بیماران به جراحی ایجاد خروجی ادراری جدید (مثلاً در شکم) نیاز دارند. این روشها معمولاً آخرین گزینه درمانی هستند و باید با دقت و مشاوره تخصصی انجام شوند.
سوندگذاری متناوب (کاتتریزاسیون)
در بیماران مبتلا به احتباس ادراری، سوندگذاری متناوب (CIC) روش موثری برای تخلیه کامل مثانه است. بیمار یا مراقب آموزش میبیند که چند بار در روز سوند را وارد مثانه کند و آن را بعد از تخلیه خارج کند. این روش به پیشگیری از عفونت و آسیب کلیوی کمک میکند و کیفیت زندگی را بالا میبرد. رعایت بهداشت در این روش بسیار حیاتی است.
تزریق بوتاکس به مثانه
در مواردی که داروها مؤثر نیستند، تزریق بوتاکس به عضله مثانه میتواند انقباضات غیرطبیعی را کاهش دهد. اثر بوتاکس بین ۶ تا ۹ ماه باقی میماند و پس از آن قابل تکرار است. این روش بهویژه در بیماران با بیاختیاری مقاوم به درمان، بسیار مؤثر است. دقت داشته باشید که این تزریق اتاق عمل با بیحسی موضعی انجام میشود.
مثانه عصبی چه مشکلاتی را به همراه دارد؟
مثانه عصبی مشکلات زیادی را برای فرد ایجاد میکند که هم از نظر جسمی و هم از نظر روانی تاثیر گذار است که متداولترین آنها شامل موارد زیر میشود:
آسیب به مثانه و کلیهها
مشکلات در تخلیه مناسب ادرار باعث احتباس طولانی مدت ادرار میشود. این وضعیت به آسیب به دیواره مثانه، عفونتهای مکرر ادراری و در نهایت به آسیب به کلیه ها منجر میگردد. در صورتی که مثانه نتواند به درستی تخلیه شود، فشار اضافی بر مثانه و دستگاه ادراری وارد میشود که به نارسایی کلیوی یا عفونت های شدید منتهی میگردد.
نشت ادرار و بیاختیاری
یکی از مشکلات شایع مثانه عصبی، بیاختیاری ادراری است. این مشکل به دلیل عدم کنترل صحیح مثانه و عدم توانایی در توقف جریان ادرار اتفاق میافتد. این وضعیت نه تنها برای فرد ناراحت کننده است بلکه به مشکلات اجتماعی، روانی و کاهش اعتماد به نفس منجر میشود.
تکرر ادرار و نیاز فوری به دفع ادرار
افراد مبتلا به مثانه عصبی دچار تکرر ادرار یا احساس نیاز فوری به دفع ادرار میشوند. این وضعیت باعث ایجاد اضطراب یا نگرانی های اجتماعی، خصوصا در مکان های عمومی میشود.
درد و ناراحتی
در بسیاری از موارد، افراد مبتلا به مثانه عصبی دچار درد در ناحیه مثانه یا درد شکمی میشوند. این درد ناشی از احتباس ادرار، التهاب مثانه یا فشار بر عضلات مثانه است.
عفونتهای ادراری مکرر
از آنجا که در مثانه عصبی، تخلیه کامل ادرار به درستی انجام نمیشود، خطر ابتلا به عفونت های مجاری ادراری افزایش مییابد. این عفونت ها به مشکلات جدی تری مانند التهاب کلیه ها یا آسیب به بافت های مثانه منجر میشوند.
مشکلات جنسی
اعصاب کنترل کننده مثانه و عملکرد جنسی به هم متصل هستند. به همین دلیل، مثانه عصبی به اختلالات جنسی مانند کاهش میل جنسی یا مشکلات در عملکرد جنسی منجر میشود در واقع این موضوع تاثیر منفی بر روابط فردی و زندگی جنسی فرد دارد.
مشکلات روانی و اجتماعی
افراد مبتلا به مثانه عصبی به دلیل مشکلات مربوط به کنترل ادرار، درد یا اضطراب، دچار افسردگی و اضطراب میشوند.
مشکلات خواب
افرادی که به دلیل تکرر ادرار یا نیاز فوری به دفع ادرار شبانه از خواب بیدار میشوند، با مشکلات خواب روبه رو میشوند. خواب ناقص به خستگی، کاهش تمرکز و اختلالات روانی منجر خواهد شد.
سوالات متداول مثانه عصبی
در صورت عدم درمان یا کنترل مناسب، مثانه عصبی به آسیب به کلیهها منجر میشود. احتباس طولانی مدت ادرار و عدم تخلیه کامل مثانه به عفونتهای مکرر و در نهایت آسیب به کلیهها و نارسایی کلیوی را به همراه دارد.
درمان مثانه عصبی به نوع و علت اصلی آن بستگی دارد. اگر علت عصبی قابل درمان یا کنترل باشد، فرد میتواند عملکرد مثانه خود را بهبود بخشد. اما در مواردی که آسیب عصبی غیرقابل برگشت است دقت دشاته باشید که درمانها بیشتر به کاهش علائم تمرکز دارند.
نوشیدن مایعات به مقدار مناسب یعنی نه خیلی زیاد و نه خیلی کم، اجتناب از مواد تحریک کننده مثانه مانند کافئین، الکل یا شیرینیجات، تمرینات کگل برای تقویت عضلات کف لگن و بهبود کنترل مثانه و ایجاد یک برنامه منظم برای تخلیه مثانه مثلا هر ۳–۴ ساعت یکبار بسیار کمک کننده است.
در نهایت….
مثانه عصبی یکی از اختلالات شایع در عملکرد ادراری است که میتواند کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. تشخیص بهموقع و انتخاب روش درمانی مناسب نقش مهمی در کنترل علائم و پیشگیری از عوارض دارد. با بهرهگیری از دارو، تمرینات مثانه، سوندگذاری یا اقدامات تخصصیتر، میتوان زندگی سالمتری را تجربه کرد. در صورت مشاهده علائم، حتماً به پزشک متخصص مراجعه کنید.
