ناباروری مردان یکی از مهمترین مشکلات سلامت باروری است که میتواند شانس فرزندآوری را کاهش دهد اما در بسیاری از موارد با تشخیص بهموقع قابل درمان است. شناخت علائم، عوامل خطر و علتهای ناباروری، نخستین قدم برای انتخاب روش درمانی مناسب به شمار میرود. دکتر حامد رجایی، متخصص اورولوژی با بررسی دقیق وضعیت باروری و انجام ارزیابیهای لازم، بهترین راهکار درمانی را متناسب با شرایط هر بیمار ارائه میدهد. اگر درباره دلایل ناباروری مردان یا روشهای درمان آن سوال دارید در ادامه به مهمترین نکات این موضوع میپردازیم.
ناباروری مردان چیست و چقدر شایع است؟
ناباروری مردان به وضعیتی گفته میشود که در آن قدرت باروری به دلیل اختلال در تولید، کیفیت یا عملکرد اسپرم کاهش پیدا میکند و احتمال بارور شدن تخمک کم میشود. اگر زوجی پس از یک سال رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روشهای پیشگیری موفق به بارداری نشوند، لازم است هر دو نفر از نظر عوامل مؤثر بر ناباروری مورد بررسی قرار گیرند.
این مشکل یکی از شایعترین اختلالات سلامت باروری در سراسر جهان است و درصد قابلتوجهی از زوجها را تحت تاثیر قرار میدهد. بررسیها نشان میدهد در حدود نیمی از موارد ناباروری، عامل مردانه بهتنهایی یا در کنار عوامل مرتبط با زنان نقش دارد؛ به همین دلیل تشخیص زودهنگام و مراجعه به متخصص اورولوژی میتواند تاثیر مهمی در انتخاب روش درمان و افزایش شانس باروری داشته باشد.
علائم و نشانههای ناباروری در مردان
ناباروری مردان همیشه با علائم واضح همراه نیست و بسیاری از افراد تا زمان اقدام برای فرزندآوری از وجود آن آگاه نمیشوند. با این حال برخی نشانهها میتوانند هشداری برای وجود اختلال در سیستم تولیدمثل باشند و نیاز به بررسی توسط متخصص را نشان دهند.
- ناتوانی در باردار شدن همسر پس از یک سال رابطه جنسی منظم و بدون پیشگیری
- کاهش میل جنسی
- اختلال در نعوظ یا حفظ نعوظ
- درد، تورم یا احساس توده در بیضهها
- کاهش حجم مایع منی یا تغییر در ظاهر آن
- کاهش رشد موهای صورت و بدن
- کوچک شدن بیضهها
- درد هنگام انزال یا کاهش قدرت انزال
- سابقه عفونتهای دستگاه تناسلی
- کاهش تعداد یا کیفیت اسپرم در آزمایش اسپرموگرام
علت ناباروری مردان
دلایل ناباروری مردان به عوامل مختلفی بستگی دارد. برخی از این دلایل ممکن است به عوامل خارجی مرتبط با شرایط زندگی یا حتی بیماریها برگردد اما نکته حائز اهمیت این است که اغلب این مسائل قابل پیشگیری و درمان هستند. در ادامه به بررسی عوامل اصلی ناباروری مردان پرداختهایم:
اختلالات اسپرم
اختلالات اسپرم یکی از شایعترین علل ناباروری مردان است. کاهش تعداد اسپرم، ضعیف بودن حرکت آن یا غیرطبیعی بودن شکل اسپرم میتواند احتمال رسیدن اسپرم به تخمک و انجام لقاح را کاهش دهد. این اختلالات ممکن است به دلایل ژنتیکی، بیماریها، عفونتها، مصرف برخی داروها، سیگار، الکل یا قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی و گرمای زیاد ایجاد شوند.
اختلالات نعوظ
اختلال نعوظ زمانی رخ میدهد که فرد نتواند نعوظ کافی برای برقراری رابطه جنسی یا حفظ آن را داشته باشد. این مشکل میتواند شانس ورود اسپرم به دستگاه تناسلی زن و در نتیجه احتمال بارداری را کاهش دهد. بیماریهایی مانند دیابت، مشکلات قلبی، اختلالات هورمونی، استرس، اضطراب و مصرف برخی داروها از مهمترین عوامل ایجاد اختلال نعوظ هستند.
اختلالات انزال
اختلالات انزال شامل مشکلاتی مانند انزال دیررس، انزال رتروگراد و عدم انزال است که میتوانند مانع خروج طبیعی اسپرم شوند. در برخی افراد مایع منی به جای خروج از آلت تناسلی وارد مثانه میشود و همین موضوع احتمال باروری را کاهش میدهد. این اختلالات در اثر بیماریهای عصبی، جراحیهای لگن، مصرف برخی داروها یا مشکلات هورمونی ایجاد میشوند که با بررسی تخصصی قابل تشخیص و درمان هستند.
کهولت سن
افزایش سن میتواند بر سلامت باروری مردان نیز تاثیر بگذارد. با بالا رفتن سن، تعداد و کیفیت اسپرم، قدرت حرکت آن و سلامت DNA اسپرم بهتدریج کاهش پیدا میکند و احتمال موفقیت در باروری کمتر میشود همچنین در سنین بالاتر، احتمال ابتلا به بیماریهای زمینهای که بر عملکرد دستگاه تولیدمثل اثر میگذارند افزایش مییابد به همین دلیل، در مردانی که قصد فرزندآوری دارند بررسی وضعیت باروری با افزایش سن اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بیشتر بخوانید: تاثیر واریکوسل بر ناباروری مردان
چه کارهایی احتمال ناباروری در مردان را افزایش میدهد؟
برخی عادتها و شرایط زندگی میتوانند به مرور زمان بر کیفیت اسپرم و عملکرد دستگاه تولیدمثل مردان تاثیر منفی بگذارند و احتمال ناباروری را افزایش دهند. شناخت این عوامل و اصلاح سبک زندگی، نقش مهمی در حفظ سلامت باروری و پیشگیری از مشکلات ناباروری دارد.
- مصرف سیگار و الکل
- اضافهوزن و چاقی
- قرار گرفتن طولانیمدت در معرض گرمای زیاد (مانند سونا، جکوزی یا محیطهای کاری گرم)
- استرس و اضطراب مزمن
- کمتحرکی و نداشتن فعالیت بدنی منظم
- تغذیه ناسالم و کمبود ویتامینها و مواد معدنی
- تماس مداوم با مواد شیمیایی، سموم و فلزات سنگین
- مصرف خودسرانه استروئیدهای آنابولیک و مکملهای بدنسازی هورمونی
- ابتلا به عفونتهای دستگاه تناسلی و درمان نکردن آنها
- قرار گرفتن در معرض اشعههای مضر
- خواب ناکافی و بینظمی در سبک زندگی
ویدیو زیر را که در خصوص خوراکی های مفید برای ناباروری مردان است مشاهده کنید.
خوراکی های مفید برای ناباروری مردان
ناباروری مردان چگونه بررسی و تشخیص داده می شود؟
تشخیص ناباروری مردان با بررسی دقیق سابقه پزشکی، سبک زندگی و معاینه فیزیکی آغاز میشود. پزشک درباره مدت زمان تلاش برای بارداری، بیماریهای زمینهای، جراحیهای قبلی، مصرف داروها و سابقه عفونتهای دستگاه تناسلی سوال میکند سپس وضعیت بیضهها، مجاری تناسلی و وجود مشکلاتی مانند واریکوسل یا اختلالات هورمونی مورد ارزیابی قرار میگیرد تا علت احتمالی ناباروری مشخص شود.
مهمترین آزمایش برای بررسی ناباروری مردان، آزمایش اسپرموگرام است که تعداد، شکل، تحرک و کیفیت اسپرم را ارزیابی میکند. در صورت نیاز پزشک ممکن است آزمایشهای هورمونی، سونوگرافی بیضه، آزمایشهای ژنتیکی یا بررسی انسداد مجاری اسپرم را نیز درخواست کند. دکتر حامد رجایی، متخصص اورولوژی با بررسی نتایج این آزمایشها و ارزیابی کامل بیمار، مناسبترین روش درمان را متناسب با علت ناباروری انتخاب میکند.
برای دریافت نوبت از دکتر حامد رجایی بهترین متخصص اورولوژی در تهران با شماره مطب تماس بگیرید.
درمان ناباروری در مردان
درمان ناباروری مردان به علت اصلی ایجادکننده این مشکل بستگی دارد و برای هر فرد بهصورت اختصاصی انتخاب میشود. پس از تشخیص دقیق، پزشک با توجه به شرایط بیمار، از روشهای درمانی مختلف برای افزایش شانس باروری استفاده میکند.
درمان دارویی
اگر ناباروری به دلیل اختلالات هورمونی، عفونتها یا برخی بیماریهای زمینهای ایجاد شده باشد، درمان دارویی میتواند موثر باشد. داروهای هورمونی، آنتیبیوتیکها یا داروهای تقویتکننده تولید اسپرم با نظر پزشک تجویز میشوند توجه داشته باشید که مصرف خودسرانه داروها نهتنها کمکی به درمان نمیکند، بلکه ممکن است کیفیت اسپرم را نیز کاهش دهد.
جراحی
در برخی از مردان، مشکلاتی مانند واریکوسل، انسداد مجاری انتقال اسپرم یا برخی ناهنجاریهای ساختاری باعث ناباروری میشوند. در این شرایط انجام جراحی میتواند جریان طبیعی اسپرم را بهبود ببخشد و احتمال باروری را افزایش دهد. نوع جراحی با توجه به علت بیماری و وضعیت بیمار توسط متخصص تعیین میشود.
اصلاح سبک زندگی
تغییر سبک زندگی یکی از مهمترین بخشهای درمان ناباروری مردان است. ترک سیگار و الکل، کاهش وزن، داشتن فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و تغذیه سالم میتواند کیفیت اسپرم را بهبود دهد همچنین کاهش استرس و پرهیز از قرار گرفتن طولانیمدت در معرض گرمای زیاد یا مواد شیمیایی، نقش مهمی در حفظ سلامت باروری دارد.
روشهای کمکباروری
در مواردی که درمانهای معمول نتیجه مطلوبی نداشته باشند، از روشهای کمکباروری مانند IUI، IVF یا ICSI استفاده میشود. در این روشها، اسپرم پس از آمادهسازی در شرایط آزمایشگاهی برای افزایش احتمال لقاح به کار گرفته میشود. انتخاب مناسبترین روش به علت ناباروری، کیفیت اسپرم و شرایط زوجین بستگی دارد و پس از بررسی کامل توسط پزشک انجام میشود.
نتیجه گیری
با توجه به اینکه عوامل ناباروری مردان قابل پیشگیری و درمان هستند، توصیه میشود که در صورت مشاهده هر گونه علائم ناباروری، به پزشک مراجعه کرده و برای تشخیص و انتخاب روش درمانی مناسب مشاورههای لازم را دریافت کنید. در واقع با اقدامات مناسب، میتوان از بروز ناباروری در مردان جلوگیری کرده و سلامتی باروری شخص را حفظ کرد.
