درمان قطعی سنگ حالب

سنگ حالب یکی از مشکلات دستگاه ادراری است که با ایجاد درد شدید در پهلو و اختلال در دفع ادرار، زندگی روزمره فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. اما این سنگ چگونه تشکیل می‌شود و چه زمانی به درمان نیاز دارد؟ ادرار از طریق لوله‌هایی به نام حالب از کلیه‌ها به مثانه منتقل می‌شود و زمانی که ذرات معدنی موجود در ادرار به هم متصل شوند، توده‌های سختی به وجود می‌آیند که در صورت حرکت از کلیه به حالب، سنگ حالب نامیده می‌شوند. اندازه و محل قرارگیری سنگ در میزان درد و شدت علائم نقش دارد و شناخت نشانه‌ها به تشخیص به‌موقع و انتخاب درمان مناسب کمک می‌کند.

سنگ حالب چیست؟

سنگ حالب به توده‌های سختی گفته می‌شود که از تجمع مواد معدنی و املاح موجود در ادرار تشکیل می‌شوند و در لوله‌ای به نام حالب قرار می‌گیرند. حالب وظیفه انتقال ادرار از کلیه به مثانه را بر عهده دارد و حرکت سنگ در این مسیر می‌تواند باعث درد شدید در پهلو و زیر شکم شود. اگر سنگ باعث انسداد جریان ادرار شود، علائمی مانند تهوع، وجود خون در ادرار و اختلال در دفع ادرار نیز بروز می‌کنند که شدت علائم آن به اندازه سنگ، محل قرارگیری آن و میزان انسداد بستگی دارد.

وظیفه اصلی حالب

کار اساسی و مشخصی که این لوله در بدن بر عهده دارد، انتقال ترشحات کلیوی از کلیه به مثانه است. ولی چگونه این لوله قادر است این کار را در بدن انجام دهد. در حقیقت این لوله به وسیله انقباضاتی که به شکل مداوم و منظم به وسیله اعصاب اتوماتیک، سمپاتیک یا پاراسمپاتیک انجام داده می شود و تحت کنترل قرار می گیرد. در نتیجه این روند را انجام و ادامه داده تا زمانی که بطور کامل آن را به اتمام برساند. 

محل قرارگیری حالب در بدن

همان طور که اشاره شد حالب در بدن ما وظیفه اش انتقال دادن ادرار و محتویات کلیه به داخل مثانه است به همین دلیل در بدن هر انسانی که سلامت کامل دارد 2 لوله حالب قرار دارد که هر یک از این ها به یکی از کلیه ها متصل اند و وظیفه شان را به درستی انجام می دهند. این نکته جالب است که نیمه فوقانی آن در درون معده و نیمه پایینی آن در در قسمت لگن قرار دارد.

طول حالب چقدر است

طول این لوله در بدن بزرگسالان بین 25 تا 30 سانتی متر است که دیواره های آن ضخیم هستند و به شکل عضلانی، فیبری و روکش مخاطی است و قادر است روند انقباض را به سادگی انجام بدهد.

سنگ حالب چه علائمی دارد؟

زمانی که این مشکل در فردی ایجاد شود، درد بسیاری را باید تحمل کند ولی علاوه بر آن می تواند علائم دیگری را هم به همراه داشته باشد که از مهم ترین آن ها به شرح زیر است:

• حالت تهوع و استفراغ
• سوزش در ادرار
• تکرر ادرار
• دفع ادرار به صورت قطره‌ای و کم
• وجود خون در ادرار
• تب
• درد در پهلوها و بیضه‌ها و اطراف ناف و نوک مجرا

علت ایجاد سنگ حالب

سنگ حالب اغلب زمانی ایجاد می‌شود که سنگ تشکیل‌شده در کلیه حرکت کند و در مسیر حالب قرار بگیرد. عواملی مانند کم‌آبی بدن، افزایش غلظت املاح ادرار، عادت‌های غذایی و برخی بیماری‌ها در تشکیل این سنگ‌ها نقش دارند.

کم‌آبی بدن

مصرف ناکافی آب باعث تغلیظ ادرار و افزایش احتمال تشکیل سنگ می‌شود. در این شرایط، بلورهای معدنی راحت‌تر شکل می‌گیرند و به‌تدریج به سنگ تبدیل می‌شوند. سنگ تشکیل‌شده در کلیه نیز ممکن است حرکت کند و وارد حالب شود.

افزایش غلظت املاح ادرار

افزایش میزان موادی مانند کلسیم، اگزالات و اسیداوریک در ادرار، احتمال تشکیل بلورهای معدنی را بیشتر می‌کند. با تجمع این بلورها، سنگ در کلیه شکل می‌گیرد و در صورت حرکت به سمت حالب، می‌تواند جریان طبیعی ادرار را مختل کند.

عادت‌های غذایی نامناسب

مصرف بیش از حد نمک و پروتئین حیوانی در برخی افراد احتمال تشکیل سنگ‌های ادراری را افزایش می‌دهد. نمک زیاد می‌تواند دفع کلسیم از طریق ادرار را بیشتر کند و مصرف زیاد پروتئین حیوانی نیز بر میزان اسیداوریک و ترکیب ادرار تاثیر بگذارد.

سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی

افرادی که سابقه خانوادگی سنگ کلیه دارند، بیشتر در معرض ابتلا به سنگ‌های ادراری قرار می‌گیرند. عوامل ژنتیکی می‌توانند بر نحوه دفع مواد معدنی از طریق ادرار تأثیر بگذارند و زمینه تشکیل سنگ در کلیه و انتقال آن به حالب را فراهم کنند.

انواع سنگ حالب

سنگ حالب بر اساس ترکیبات تشکیل‌دهنده به چند نوع تقسیم می‌شود که هرکدام علت ایجاد و ویژگی‌های متفاوتی دارند. شناخت نوع سنگ به پزشک کمک می‌کند تا درمان مناسب‌تری انتخاب کند.

• سنگ کلسیمی که بیشتر از ترکیبات کلسیم و اگزالات تشکیل می‌شود و شایع‌ترین نوع سنگ‌های ادراری است.
• سنگ اسیداوریکی که در اثر افزایش اسیداوریک ادرار و در برخی شرایط مانند اسیدی بودن ادرار شکل می‌گیرد.
• سنگ عفونی (استروویتی) که در ارتباط با برخی عفونت‌های دستگاه ادراری ایجاد می‌شود و گاهی رشد سریعی دارد.
• سنگ سیستینی که در اثر یک اختلال ژنتیکی نادر در دفع اسیدآمینه سیستین از طریق ادرار به وجود می‌آید.

مدت زمان دفع سنگ کلیه از حالب چقدر است؟

مدت زمان دفع سنگ کلیه از حالب به اندازه سنگ، محل قرارگیری آن و شرایط جسمی فرد بستگی دارد. سنگ‌های کوچک‌تر از ۵ میلی‌متر در بسیاری از موارد به‌صورت خودبه‌خودی دفع می‌شوند و این فرایند ممکن است چند روز تا چند هفته طول بکشد. در مقابل، سنگ‌های بزرگ‌تر، به‌ویژه سنگ‌های بالاتر از ۱۰ میلی‌متر، شانس کمتری برای دفع طبیعی دارند و گاهی به درمان‌هایی مانند سنگ‌شکنی با امواج یا جراحی نیاز پیدا می‌کنند.

محل قرارگیری سنگ نیز بر مدت زمان دفع تاثیر می‌گذارد؛ سنگ‌هایی که در بخش پایینی حالب و نزدیک مثانه قرار دارند، در بسیاری از موارد شانس بیشتری برای دفع سریع‌تر دارند. علاوه بر آن، میزان انسداد مسیر ادرار و وضعیت سلامت کلیه‌ها در تصمیم‌گیری درمانی اهمیت دارد. اگر سنگ باعث انسداد قابل‌توجه، درد کنترل‌نشده یا عفونت شود، نباید برای دفع خودبه‌خودی آن منتظر ماند و لازم است فرد در اسرع وقت تحت بررسی پزشکی قرار بگیرد.

برای مشاوره با دکتر حامد رجایی جهت بررسی وضعیت سنگ حالب فرم زیر را تکمیل کنید.

دفع سنگ حالب دردناک است؟

دفع سنگ حالب می‌تواند با درد همراه باشد و شدت آن به اندازه سنگ، محل قرارگیری و میزان انسداد مسیر ادرار بستگی دارد. زمانی که سنگ از کلیه وارد حالب، یعنی لوله‌ای که کلیه را به مثانه متصل می‌کند، می‌شود و در مسیر حرکت می‌کند، ممکن است درد شدیدی در پهلو ایجاد کند که به زیر شکم یا کشاله ران نیز انتشار می‌یابد. این درد که به کولیک کلیوی معروف است، اغلب به‌صورت متناوب بروز می‌کند و شدت آن در دوره‌های مختلف افزایش یا کاهش می‌یابد.

سنگی که در لوله حالب به دام افتاده است چطور از بدن به صورت خودکار خارج می شود؟

اندازه سنگ یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده در دفع خودبه‌خودی سنگ حالب است. سنگ‌های کوچک‌تر، به‌ویژه سنگ‌هایی با اندازه کمتر از ۴ میلی‌متر، شانس بالایی برای عبور طبیعی از حالب و دفع از طریق ادرار دارند. نوشیدن آب به میزان کافی و تحرک متناسب با شرایط فرد می‌تواند به حفظ جریان ادرار کمک کند، اما دفع سنگ به این عوامل محدود نمی‌شود و به محل سنگ و میزان انسداد نیز بستگی دارد. بنابراین، پیش از اقدام برای دفع خودبه‌خودی سنگ، بررسی پزشک ضروری است؛ به‌خصوص اگر درد شدید، تب یا اختلال در دفع ادرار وجود داشته باشد.

روش‌های درمان سنگ کلیه گیر کرده در حالب

در صورتی که با انجام سی تی اسکن پزشک متوجه شود که هنوز هم بعد از گذشت 2هفته، سنگ در لوله حالب گیر کرده است یا اینکه از همان ابتدا اندازه سنگ از 6میلی متر بیشتر بوده است، باید حتما با بکار گرفتن عمل های سرپایی این مشکل را برطرف شود. توصیه ما به شما این است که به یک متخصص باتجربه و شناخته شده در این زمینه مراجعه کنید.

در شکل کلی برای درمان سنگ کلیه ای که در لوله های حالب گیر افتاده اند شیوه های مختلفی وجود دارند، ولی به دو روش اصلی که بهترین و موثرترین شیوه های درمانی هستند می توان اشاره کرد:

✳️ سنگ شکنی برون اندامی

این نوع سنگ‌ شکنی برای افراد چاق، باردار و افرادی که اختلال انعقادی دارند پیشنهاد نمی‌شود. در این روش شما بدون هیچ گونه عمل جراحی و یا داروهای بیهوشی به درمان سنگ حالب می‌پردازید. به این‌صورت که روی تخت دراز می‌کشید و پزشک متخصص، با استفاده از امواج اولتراسوند اقدام به شکستن سنگ‌ها و از بین رفتن آن ها می‌کند.البته این روش بسته به محل وجود سنگ،محدودیت هایی دارد.

✳️ سنگ شکنی درون اندامی

این روش بیشتر مورد تائید پزشکان می‌باشد. در این روش فرد به اتاق عمل می‌رود و برای جراحی از داروهای بیهوشی و یا بی‌حسی ناحیه کمری استفاده می‌شود. در روش سنگ‌شکنی درون‌اندامی یک دوربین آندوسکوپی (دستگاه یورتروسکوپ) را از مجرای ادراری و یا مثانه عبور می‌دهند و بعد با کمک پروب سنگ‌شکنی، سنگ‌ها را شکسته و گاهی با پنس از بدن خارج می‌کنند.

✳️ نفرولیتوتومی از طریق پوست

از این روش جراحی برای مواردی استفاده می‌شود که سنگ بسیار بزرگ شده باشد و در ابتدای حالب گیر کرده باشد. حوه جراحی به این صورت است که ابتدا با یورتروسکوپ وارد حالب شده و سنگ به داخل کلیه برگردانده می‌شود و سپس یک برش کوچک در پشت بیمار ایجاد می‌شود و بعد با استفاده از نفروسکوپ وارد کلیه شده و سنگ از بدن خارج می‌ شود. لازم به ذکر است که برای انجام این روش از داروی بیهوشی نیز استفاده می‌شود.

✳️ لاپاراسکوپی

در برخی موارد که سنگ بزرگی در بخش بالایی حالب گیر کرده و با روش‌های کم‌تهاجمی‌تر قابل درمان نیست، جراحی لاپاراسکوپی به‌عنوان یکی از گزینه‌های درمانی بررسی می‌شود. در این روش، جراح با ایجاد چند برش کوچک در شکم و وارد کردن ابزارهای جراحی و دوربین، به محل قرارگیری سنگ دسترسی پیدا می‌کند سپس با ایجاد برش کنترل‌شده روی حالب، سنگ را خارج کرده و محل برش را ترمیم می‌کند. انتخاب این روش به اندازه و محل سنگ، میزان انسداد و شرایط بیمار بستگی دارد.

✳️ قرار دادن استنت در حالب

قرار دادن استنت حالب یکی از اقدامات درمانی برای باز نگه داشتن مسیر عبور ادرار از کلیه به مثانه است. در این روش، پزشک لوله‌ای باریک و انعطاف‌پذیر را با استفاده از ابزار آندوسکوپی از طریق مجرای ادرار و مثانه وارد حالب می‌کند تا ادرار بتواند از اطراف سنگ عبور کند و فشار ناشی از انسداد کاهش یابد. استنت به‌ویژه در شرایطی مانند انسداد قابل‌توجه، اختلال در عملکرد کلیه یا پیش از انجام درمان قطعی سنگ کاربرد دارد. این لوله معمولا موقتی است و پس از برطرف شدن انسداد یا تکمیل درمان، در زمان تعیین‌شده توسط پزشک خارج می‌شود.

در این ویدیو با نحوه شکستن سنگ حالب و چگونگی کمک به دفع سنگ و رفع انسداد مسیر ادرار آشنا می‌شوید.

درمان سنگ حالب در بارداری چگونه است؟

درمان سنگ حالب در دوران بارداری نیاز به دقت و مراقبت ویژه دارد، زیرا باید هم سلامت مادر و هم سلامت جنین حفظ شود. انتخاب روش‌های درمانی در بارداری تحت تأثیر محدودیت‌های خاصی قرار می‌گیرد تا از عوارض جانبی برای جنین جلوگیری شود. در مواردی که سنگ کوچک است و علائم خفیف هستند، پزشکان معمولاً توصیه به افزایش مصرف مایعات و استفاده از مسکن‌های ایمن مانند استامینوفن می‌کنند. این روش اغلب در سه‌ماهه اول و دوم بارداری توصیه می‌شود. درمان سنگ حالب در دوران بارداری معمولاً با دقت بیشتری انجام می‌شود تا هم مادر و هم جنین از خطرات دور باشند.

چه زمانی برای درمان سنگ حالب باید به اورولوژی مراجعه کرد؟

اگر درد ناشی از سنگ حالب بسیار شدید است و با داروهای مسکن تسکین نمی‌یابد و یا به طور مداوم ادامه دارد، باید به بهترین متخصص اورولوژی مراجعه کنید. اگر سنگ باعث انسداد حالب شود و ادرار نتواند به درستی از کلیه به مثانه جریان یابد، این موضوع می‌تواند منجر به تورم کلیه و آسیب جدی به کلیه‌ها شود. قابل ذکر است که وجود تب، لرز، درد پهلو، سوزش ادرار یا ادرار بدبو نشانه‌های عفونت کلیه یا مجاری ادراری هستند که در همراهی با سنگ حالب می‌تواند خطرناک باشد. این وضعیت نیازمند درمان سریع برای جلوگیری از عفونت سیستمیک است.

سوالات متداول مربوط به سنگ حالب

جمع‌بندی

سنگ حالب در صورت دفع نشدن یا ایجاد انسداد، به بررسی دقیق و انتخاب درمان مناسب نیاز دارد. اندازه و محل قرارگیری سنگ، شدت درد و وضعیت عملکرد کلیه از عوامل مهم در تصمیم‌گیری درباره دفع خودبه‌خودی، سنگ‌شکنی یا جراحی هستند. همچنین، تشخیص به‌موقع می‌تواند از بروز عوارضی مانند آسیب کلیه و عفونت ناشی از انسداد جلوگیری کند. اگر با درد پهلو، وجود خون در ادرار یا مشکلات دفع ادرار مواجه هستید، برای بررسی وضعیت و انتخاب راهکار درمانی مناسب می‌توانید به دکتر حامد رجایی مراجعه کنید و از راهنمایی تخصصی ایشان بهره‌مند شوید.