سنگ مثانه یکی از مشکلات شایع دستگاه ادراری است که میتواند باعث درد، تکرر ادرار و حتی عفونتهای مزمن شود. این بیماری زمانی رخ میدهد که املاح معدنی در ادرار رسوب کرده و به مرور به تودههای سخت تبدیل میشوند. شاید برایتان جالب باشد بدانید که گاهی اوقات سنگها بدون علامت باقی میمانند و تنها در معاینات یا سونوگرافی تشخیص داده میشوند. آگاهی از علائم، علل و روشهای درمان سنگ مثانه کمک میکند تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود و مسیر بهبودی سریعتر طی گردد.
عوامل موثر در ایجاد سنگ کلیه
عوامل مختلفی در بروز این مشکل نقش دارند که شناخت آنها به پیشگیری کمک میکند از مهمترین این عوامل عبارتند از:
کمآبی بدن
وقتی بدن آب کافی دریافت نکند، حجم ادرار کاهش یافته و غلظت آن بیشتر میشود. در چنین شرایطی املاح و مواد معدنی فرصت پیدا میکنند تا در کلیه رسوب کنند و به تدریج سنگ تشکیل دهند. از همین رو مصرف ناکافی آب بهویژه در فصلهای گرم یا بعد از فعالیت شدید بدنی یکی از شایعترین دلایل ایجاد سنگ کلیه است.
رژیم غذایی نامناسب
رژیمهای پر نمک و پر پروتئین حیوانی تعادل مواد معدنی در ادرار را بر هم میزند در واقع نمک باعث افزایش کلسیم دفعی از کلیهها شده و پروتئین زیاد اسید اوریک را بالا میبرد، همچنین مصرف مکرر غذاهای پر اگزالات مثل اسفناج، ریواس یا شکلات میتواند زمینه تشکیل سنگهای کلسیمی را فراهم کند.
سابقه خانوادگی و ژنتیک
اگر در خانواده فردی به سنگ کلیه مبتلا بوده، احتمال بروز آن در سایر اعضا بیشتر است. ژنتیک میتواند بر متابولیسم بدن، میزان جذب یا دفع مواد معدنی و حتی ساختار کلیهها تاثیر بگذارد. به همین دلیل، افراد با سابقه خانوادگی باید بیشتر به رژیم غذایی و نوشیدن آب توجه کنند.
بیماریها و مشکلات متابولیک
برخی بیماریها مثل عفونتهای مکرر ادراری، پرکاری تیروئید، نقرس یا اختلالات متابولیک، محیط ادرار را برای رسوب نمکها مساعد میکنند. این شرایط باعث افزایش غلظت کلسیم، اسید اوریک یا فسفات در ادرار میشود. در نتیجه، سنگهای کلیه راحتتر تشکیل شده و احتمال عود آن نیز بیشتر خواهد بود.
کمتحرکی
افرادی که سبک زندگی کمتحرکی دارند یا به دلیل بیماری مجبور به استراحت مطلق هستند، بیشتر در معرض سنگ کلیه قرار میگیرند. توجه داشته باشید که بیتحرکی باعث کاهش تراکم استخوان و آزاد شدن کلسیم اضافی در جریان خون میشود از همین رو این کلسیم اضافی وارد کلیه شده و احتمال رسوب و تشکیل سنگ را افزایش میدهد.
علائم و نشانه های ابتلا به سنگ مثانه
این بیماری دارای علائم مختلفی است که افراد باید از آنها آگاه باشند و به محض مشاهده در اسرع وقت برای تشخیص و درمان به بهترین متخصص اورولوژی مراجعه کنند.
- سوزش ادرار
- تکرر ادرار
- احساس درد در زیر شکم
- کاهش جریان ادراری
- وجود خون در ادرار
- احساس نیاز فوری به ادرار
- عدم کنترل ادرار
- رنگ کدر و تیره ادرار
- احساس درد در بیضه
علائم سنگ مثانه
نحوه تشخیص سنگ مثانه
به طور معمول تشخیص سنگ در مثانه با استفاده از ابزارهای ترکیبی انجام می شود که در ادامه به طور مختصر هریک از آنها را معرفی خواهیم کرد.
معاینه فیزیکی
به طور معمول در اولین قدم برای تشخیص این بیماری، پایین شکم برای دیدن بزرگ شدن مثانه معاینه میشود و برای مردان معاینه راست روده جهت تعیین بزرگ شدن پروستات انجام میشود.
آزمایش ادرار
برای بررسی میزان میکروسکوپی خون، باکتریها و مواد معدنی متبلور، آزمایش ادرار انجام میشود که این آزمایش علائم عفونت مجاری ادراری را که باعث ایجاد سنگ مثانه میشود را هم نشان میدهد.
تصویربرداری سونوگرافی
این روش برای بررسی وجود سنگ ها و ساختار داخلی مثانه با استفاده از امواج صوتی انجام شده و تصویرهایی را از مثانه تهیه خواهد کرد.
سی تی اسکن
برای ارائه تصاویر واضح که بتواند سنگهای بسیار کوچک و ریز داخل مثانه را تشخیص دهد روش سی تی اسکن انجام میشود که برای انجام آن از تابش اشعه ایکس و کامپیوتر استفاده میشود.
اشعه ایکس
برای بررسی کلیهها، سنگ حالب و مثانه در خصوص وجود سنگ، این روش انجام شده و تصویرهایی از مثانه با این روش تهیه میشود.
پیلوگرام داخل وریدی همراه با اشعه ایکس
در این روش رنگ تزریق شده از طریق رگ های خونی به مثانه می رود و هرگونه تشکیل غیر معمول در مثانه را برجسته می کند، در نتیجه وجود سنگ در مثانه تشخیص میدهد.
پیشگیری از سنگ مثانه ممکن است؟
بله، رعایت برخی عادات ساده احتمال تشکیل سنگ را کاهش میدهد و به حفظ سلامت دستگاه ادراری هم کمک میکند. از همین رو نوشیدن آب کافی در طول روز باعث رقیق شدن ادرار، کاهش مصرف نمک و پروتئینهای حیوانی برای جلوگیری از تولید املاح و همچنین درمان بهموقع عفونتهای ادراری و بیماریهای پروستات میتواند از ایجاد انسداد و تشکیل سنگ جلوگیری میکند.
نکته: فعالیت بدنی منظم هم به دفع بهتر مواد زائد کمک میکند.
سنگ مثانه چگونه درمان می شود؟
سنگ مثانه در صورتی که کوچک باشد گاهی خودبهخود دفع میشود، اما زمانی که بزرگ و همراه با علائمی مثل درد، خون در ادرار و عفونت باشد نیاز به مداخلات درمانی دارد. از جمله متداولترین روشهای درمانی به شرح زیر است:
درمان دارویی
در مواردی که سنگ کوچک است، پزشک مصرف مایعات زیاد و داروهای خاص را تجویز میکند تا سنگ بهطور طبیعی دفع شود. این روش بیشتر برای بیمارانی مناسب است که علائم خفیف دارند و انسدادی در مجاری ادراری وجود ندارد. البته توجه داشته باشید که روند دفع شاید کمی زمانبر باشد.
سنگشکنی با لیزر یا امواج صوتی
اگر سنگ بزرگ باشد یا امکان دفع طبیعی وجود نداشته باشد، از روش سنگشکنی استفاده میشود. در این روش، با کمک امواج صوتی یا لیزر، سنگها به قطعات ریزتر تبدیل میشوند تا راحتتر از طریق ادرار دفع شوند. توجه داشته باشید که این روش کمتهاجمی بوده و نیازی به بستری طولانی مدت ندارد.
اندوسکوپی مثانه
در این روش پزشک با استفاده از دستگاه اندوسکوپ وارد مثانه میشود و سنگ را خرد کرده یا بهطور مستقیم خارج میکند. اندوسکوپی یکی از روشهای پرکاربرد و مؤثر است که اغلب با بیحسی یا بیهوشی انجام میشود و بیمار پس از مدت کوتاهی بهبود مییابد.
جراحی باز
زمانی که سنگ بسیار بزرگ باشد یا روشهای دیگر پاسخگو نباشند، جراحی باز انجام میشود. در این روش، پزشک با ایجاد برش در ناحیه شکم یا مثانه، سنگ را به طور کامل خارج میکند. هرچند این روش تهاجمیتر است، اما در موارد خاص بهترین گزینه درمانی محسوب میشود.
در نهایت…
سنگ مثانه اگرچه مشکلی آزاردهنده و دردناک است، اما با تشخیص بهموقع و انتخاب روش درمانی مناسب میتوان آن را بهطور کامل برطرف کرد. خوشبختانه امروزه روشهای نوین مانند سنگشکنی و اندوسکوپی باعث شدهاند بسیاری از بیماران بدون نیاز به جراحی باز درمان شوند. همچنین توجه به سبک زندگی سالم، نوشیدن آب کافی و پیگیری منظم وضعیت سلامت از تشکیل مجدد سنگ جلوگیری کرده و کیفیت زندگی بیمار را به شکل چشمگیری بهبود میبخشد.
